Katalogi, broszury, książki i instrukcje - od projektu do gotowego druku
Katalog produktowy, kilkunastostronicowa broszura, instrukcja obsługi i książka mogą powstawać na podobnych maszynach drukarskich, ale nie powinny być projektowane w ten sam sposób. Inny papier sprawdzi się w katalogu premium, inny w dwustustronicowej instrukcji. Przy krótkiej publikacji dobrym rozwiązaniem będzie oprawa zeszytowa, przy obszernej - klejenie PUR, a książka lub wydawnictwo reprezentacyjne może wymagać twardej oprawy.
Dlatego przy projektowaniu i druku katalogów, książek, broszur oraz instrukcji najlepiej zacząć nie od pytania „jaki papier?”, ale od prostszego: kto będzie korzystał z tej publikacji i w jaki sposób?
Katalog, broszura, instrukcja czy książka? Forma powinna wynikać z celu
Granice między poszczególnymi rodzajami publikacji są płynne. Technicznie podobny produkt może być katalogiem ofertowym, raportem rocznym, instrukcją, podręcznikiem szkoleniowym albo książką. Różni je przede wszystkim sposób korzystania z treści.
- Katalog produktowy powinien pozwalać szybko porównywać produkty, warianty, parametry i ceny.
- Broszura zwykle przekazuje mniej informacji i skupia się na jednym produkcie, usłudze, wydarzeniu albo zagadnieniu.
- Instrukcja musi przede wszystkim ułatwiać znalezienie konkretnej informacji - estetyka jest ważna, ale nie może wygrywać z czytelnością.
- Książka wymaga komfortowego czytania dłuższego tekstu, odpowiedniej typografii, marginesów i trwałej oprawy.
- Portfolio, lookbook lub album opierają się na obrazie, dlatego szczególnego znaczenia nabierają format, papier, jakość reprodukcji zdjęć i wykończenie.
To rozróżnienie jest ważniejsze niż sama nazwa produktu. Dobrze zaprojektowany katalog powinien przede wszystkim pomagać sprzedawać, a dobrze zaprojektowana instrukcja - pomagać korzystać z produktu.
Katalog szyty - kiedy wystarczy oprawa zeszytowa?
W katalogach szytych arkusze są składane i łączone zszywkami w grzbiecie. Publikacja jest lekka, wygodna w przeglądaniu i dobrze się otwiera. To bardzo dobre rozwiązanie dla:
- broszur reklamowych,
- krótszych katalogów produktowych,
- prospektów i folderów ofertowych,
- menu,
- instrukcji obsługi,
- materiałów szkoleniowych,
- programów wydarzeń,
- lookbooków i prezentacji kolekcji.
Przy szyciu zeszytowym liczba stron wynika z konstrukcji arkusza i musi być podzielna przez cztery. Maksymalna objętość zależy między innymi od gramatury papieru - im grubsze kartki, tym szybciej publikacja przestaje dobrze układać się przy grzbiecie.
Dlatego nie ma sensu na siłę zwiększać liczby stron katalogu szytego tylko dlatego, że jest to tańsza technologia. Jeżeli publikacja zaczyna robić się gruba, lepszym rozwiązaniem może być oprawa klejona.
Katalog klejony PUR - przy większej liczbie stron
Przy obszerniejszych publikacjach stosuje się oprawę klejoną PUR. Kartki tworzą blok połączony z okładką za pomocą wytrzymałego i elastycznego kleju poliuretanowego.
Taka konstrukcja daje również normalny grzbiet. Można umieścić na nim nazwę firmy, tytuł katalogu, rok wydania czy oznaczenie serii, dzięki czemu publikację łatwo odnaleźć później na półce.
Katalog klejony dobrze sprawdzi się jako:
- rozbudowany katalog produktowy,
- obszerny cennik,
- raport roczny,
- folder inwestycyjny,
- publikacja branżowa,
- podręcznik lub materiał szkoleniowy,
- wielostronicowa instrukcja techniczna,
- książka w miękkiej oprawie.
W praktyce przejście z szycia na klejenie następuje często przy publikacjach mających około kilkudziesięciu stron, ale nie należy traktować konkretnej liczby jako sztywnej granicy. Znaczenie mają format, rodzaj i gramatura papieru, konstrukcja okładki oraz technologia produkcji.
A kiedy wybrać książkę w twardej oprawie?
Twarda oprawa ma sens przede wszystkim tam, gdzie publikacja powinna przetrwać lata albo już sam jej charakter ma być reprezentacyjny. Dotyczy to książek, albumów, wydawnictw jubileuszowych, monografii, kronik, prestiżowych raportów, publikacji historycznych czy materiałów przygotowywanych jako prezent.
Jest cięższa i droższa od miękkiej oprawy, więc nie warto wybierać jej automatycznie. W przypadku instrukcji, katalogu aktualizowanego co roku czy materiałów rozdawanych podczas targów najczęściej będzie po prostu niepotrzebna. Natomiast dla wydawnictwa, które ma pozostać u odbiorcy przez wiele lat, może być właściwym wyborem.
Papier 130, 170 czy 300 g? Grubszy nie zawsze znaczy lepszy
Jednym z najczęstszych błędów przy zamawianiu katalogu jest założenie, że im grubszy papier, tym lepszy efekt. Nie zawsze.
Przy obszernych publikacjach bardzo gruby papier zwiększa wagę, koszt wysyłki i grubość całego bloku. Może też pogorszyć wygodę przeglądania. Z kolei przy krótkim portfolio lub broszurze premium większa gramatura może dać dokładnie taki efekt, jakiego oczekujemy.
Przykładowo:
- okładka 300-350 g + środek 170 g - rozwiązanie reprezentacyjne, dobre dla katalogu produktowego lub portfolio,
- okładka 170 g + środek 130 g - lżejszy i ekonomiczniejszy katalog firmowy,
- 130 g w całej publikacji - lekki materiał promocyjny przeznaczony np. do szerszej dystrybucji,
- 250 g w całej publikacji - ciekawe rozwiązanie dla krótkiej, sztywnej broszury lub prezentacji produktowej.
Do wyboru są także różne rodzaje podłoża: kreda matowa lub błyszcząca, papier offsetowy, papiery niepowlekane oraz wybrane podłoża ekologiczne. Papier warto więc dobierać do projektu, liczby stron, zdjęć i sposobu użytkowania, a nie wyłącznie według gramatury.
Mat czy błysk?
Kreda błyszcząca wzmacnia nasycenie kolorów i dobrze sprawdza się przy publikacjach opartych na fotografii. Kreda matowa daje spokojniejszy efekt, ogranicza refleksy i dobrze pasuje do katalogów premium oraz materiałów z większą ilością tekstu.
Papier niepowlekany ma bardziej naturalną powierzchnię. Może być dobrym wyborem do książek, publikacji wizerunkowych, materiałów ekologicznych oraz instrukcji, w których ważniejszy jest komfort czytania niż połysk fotografii.
Nie istnieje jeden „najlepszy papier do katalogu”. Istnieje papier najlepiej dopasowany do konkretnej publikacji.
Projektowanie katalogu - ładne strony to dopiero początek
Przy publikacji wielostronicowej projekt graficzny musi porządkować informacje. Czytelnik powinien po kilku sekundach rozumieć, gdzie znajduje się tytuł, opis, zdjęcie, parametry produktu i kolejne działy.
Profesjonalne projektowanie i skład katalogów, broszur i publikacji wielostronicowych obejmuje więc znacznie więcej niż dobranie kolorów i fontów.
Trzeba zaplanować między innymi:
- hierarchię nagłówków,
- siatkę i układ strony,
- typografię,
- numerację stron,
- spis treści i podział na rozdziały,
- sposób prezentowania zdjęć, tabel i danych technicznych,
- marginesy wewnętrzne odpowiednie dla wybranej oprawy,
- spady i elementy wymagane przez technologię druku,
- okładkę, grzbiet i strony końcowe.
Projekt od podstaw czy tylko skład DTP?
Nie każda publikacja wymaga projektowania od zera.
Jeżeli firma ma już teksty, zdjęcia, logo i określoną identyfikację wizualną, często wystarczy profesjonalny skład DTP. Materiał zostaje uporządkowany, tekst prawidłowo złamany, zdjęcia rozmieszczone, a całość przygotowana technicznie do druku.
Pełny projekt jest potrzebny wtedy, gdy trzeba najpierw wymyślić sposób prezentowania oferty: stworzyć koncepcję, styl stron, system wyróżnień, okładkę oraz całą strukturę publikacji.
Przy dużym katalogu warto tę decyzję podjąć przed rozpoczęciem pracy. Przerabianie kilkudziesięciu lub kilkuset stron po zmianie koncepcji jest znacznie bardziej pracochłonne niż zatwierdzenie na początku kilku wzorcowych rozkładówek.
Instrukcja obsługi wymaga innego podejścia niż katalog reklamowy
W instrukcji najważniejsza jest funkcja. Użytkownik zwykle nie czyta jej od pierwszej do ostatniej strony - szuka odpowiedzi na konkretne pytanie.
Dlatego dobrze przygotowana instrukcja powinna mieć:
- czytelny spis treści,
- jednoznaczną numerację rozdziałów,
- wyraźnie wyróżnione ostrzeżenia i ważne informacje,
- czytelne ilustracje oraz schematy,
- podpisy znajdujące się bezpośrednio przy właściwych elementach,
- logiczną kolejność wykonywania czynności,
- odpowiednio duży tekst i kontrast.
W dokumentacji, która jest okresowo aktualizowana, warto również przewidzieć numer wersji lub datę wydania. Kod QR może natomiast prowadzić do aktualnej dokumentacji elektronicznej, filmu instruktażowego albo dodatkowych materiałów online.
Uszlachetnienie okładki - kiedy rzeczywiście warto?
Nie każdy katalog potrzebuje złocenia i lakieru 3D. Czasami najlepszy efekt daje po prostu bardzo dobry projekt i właściwie dobrany papier. Jeżeli jednak publikacja ma pełnić funkcję reprezentacyjną, uszlachetnienia druku pozwalają mocno zmienić charakter okładki.
Do dyspozycji są między innymi:
- folia matowa - spokojne, eleganckie wykończenie,
- folia błyszcząca - mocniejsze kolory i połysk,
- soft touch - aksamitna powierzchnia,
- lakier wybiórczy UV - błyszczące elementy kontrastujące z matowym tłem,
- lakier UV 3D - dodatkowo wyczuwalny, wypukły efekt,
- złocenie i srebrzenie - rzeczywisty metaliczny połysk, którego nie da się uzyskać zwykłym drukiem CMYK.
Uszlachetnienia można również łączyć, na przykład zestawiając matową lub aksamitną powierzchnię z błyszczącym lakierem wybiórczym. Trzeba jednak pamiętać, że nie każdą technologię można zastosować na każdym papierze i przy każdej konstrukcji publikacji.
Co najbardziej wpływa na cenę katalogu, książki lub broszury?
Nie da się wiarygodnie wycenić publikacji wielostronicowej wyłącznie na podstawie informacji „potrzebujemy 500 katalogów”. Na koszt wpływają jednocześnie:
- nakład,
- format,
- liczba stron,
- rodzaj i gramatura papieru,
- druk kolorowy lub czarno-biały,
- rodzaj oprawy,
- konstrukcja okładki,
- foliowanie i dodatkowe uszlachetnienia,
- projekt lub skład publikacji.
Im większy nakład, tym zwykle korzystniejszy koszt jednej sztuki, dlatego przy publikacjach firmowych warto porównać kilka progów ilościowych zamiast automatycznie zamawiać najmniejszą możliwą liczbę egzemplarzy.
Co przygotować przed zleceniem projektu i druku?
Jeżeli wszystkie parametry są już znane, do wyceny warto przesłać:
- rodzaj publikacji,
- planowany nakład,
- format,
- liczbę stron,
- preferowany papier,
- rodzaj oprawy,
- planowane uszlachetnienia,
- informację, czy plik jest gotowy do druku, czy potrzebny jest projekt lub skład.
Jeżeli tych parametrów jeszcze nie znasz, nie ma potrzeby zgadywać. Często więcej daje krótka informacja: „potrzebujemy reprezentacyjnego katalogu około 80 stron dla klientów B2B” albo „instrukcja będzie miała około 120 stron i będzie intensywnie używana przez serwisantów”. Na tej podstawie można zacząć dobierać technologię.
Projekt i druk w jednym miejscu czy osobno?
Przy pojedynczej ulotce rozdzielenie projektowania i produkcji zwykle nie jest dużym problemem. Przy publikacji mającej 50, 100 czy 200 stron sytuacja wygląda inaczej.
Format, papier i oprawa wpływają na konstrukcję projektu. Projekt z kolei wpływa na przygotowanie okładki, grzbietu, marginesów i plików produkcyjnych. Dlatego połączenie projektowania i składu z późniejszym drukiem katalogu lub broszury ogranicza liczbę miejsc, w których mogą pojawić się problemy techniczne.
W przypadku bardziej reprezentacyjnych publikacji można od razu uwzględnić w projekcie także zdobienia i uszlachetnienia okładki. Lakier wybiórczy, złocenie czy efekt 3D powinny być częścią koncepcji, a nie przypadkowym dodatkiem do gotowego projektu.
Wniosek
Dobry katalog, książka, broszura czy instrukcja zaczynają się dużo wcześniej niż przy maszynie drukarskiej. Najpierw trzeba określić odbiorcę, sposób korzystania z publikacji i ilość treści. Dopiero później dobiera się format, oprawę, papier i wykończenie.
Najdroższa konfiguracja nie zawsze będzie najlepsza. Lekka broszura szyta może znacznie lepiej spełnić swoją funkcję niż efektowny katalog w rozbudowanej oprawie. Z drugiej strony wielostronicowa publikacja używana przez kilka lat wymaga zupełnie innych rozwiązań niż materiał rozdawany podczas jednego wydarzenia.
Najlepszy efekt daje sytuacja, w której treść, projekt graficzny i technologia druku są planowane jako jeden produkt. Wtedy publikacja nie tylko dobrze wygląda po wyjęciu z paczki, ale przede wszystkim dobrze działa w rękach odbiorcy.
FAQ
Czym różni się katalog szyty od klejonego?
Katalog szyty jest łączony zszywkami i najlepiej sprawdza się w krótszych publikacjach. Oprawa klejona PUR pozwala przygotować znacznie obszerniejsze katalogi, instrukcje i książki oraz tworzy klasyczny grzbiet, na którym można umieścić tytuł publikacji.
Jaki papier wybrać do katalogu lub broszury?
Wybór zależy od przeznaczenia publikacji. Lżejszy papier sprawdzi się przy dużej liczbie stron i masowej dystrybucji. Grubszy środek i sztywna okładka mają większy sens w katalogach reprezentacyjnych, portfolio i materiałach sprzedażowych. Znaczenie ma również rodzaj powierzchni - matowej, błyszczącej lub niepowlekanej.
Czy można zlecić jednocześnie projekt i druk katalogu?
Tak. Publikację można realizować kompleksowo: od opracowania koncepcji, projektu lub składu dostarczonych materiałów, przez przygotowanie plików produkcyjnych, aż po druk, oprawę i uszlachetnienie.
Czym różni się projekt graficzny od składu DTP?
Skład DTP polega na profesjonalnym uporządkowaniu istniejących tekstów, zdjęć, tabel i pozostałych materiałów. Pełny projekt obejmuje również stworzenie koncepcji wizualnej, układu stron, stylistyki i sposobu prezentowania informacji.
Jakie uszlachetnienia można zastosować na okładce katalogu?
W zależności od papieru i technologii można zastosować między innymi foliowanie matowe, błyszczące lub soft touch, lakier wybiórczy UV i UV 3D oraz zdobienia folią metaliczną, w tym złocenie i srebrzenie.
Jak przygotować materiały do wyceny katalogu, broszury lub instrukcji?
Najlepiej podać nakład, format, liczbę stron, planowany papier, rodzaj oprawy i ewentualne uszlachetnienia oraz określić, czy potrzebny jest projekt lub skład. Jeżeli parametry techniczne nie są jeszcze znane, wystarczy opisać przeznaczenie publikacji, jej orientacyjną objętość oraz sposób użytkowania.